Wat is de Romeinse filosofie?
De uitspraak van de
Romeinse wijsgeer Seneca: Non scolae, sed vitae discimus betekent: Niet
voor de school, maar voor het leven leren wij (Veldman et al., 2008, p. 5)[1].
Met deze uitspraak illustreert de Romeinse wijsgeer Seneca de moraal van de
Romeinse filosofie, namelijk leren voor het leven. De Romeinse filosofie
geeft onder andere adviezen voor innerlijke rust (4 v.Chr.-65 n.Chr.), een
onverstoorbare levenshouding (4 v.Chr.-65 n.Chr.), de weg naar wijsheid (4
v.Chr.-65 n.Chr.) en een goede dood (4 v.Chr.-65 n.Chr.). (Seneca et al.,
2013[2],
2014[3],
2015[4],
2020[5]).
De Romeinse filosofie zegt dat iemand eerst zijn leven op orde hebben moet
hebben om innerlijke rust te kunnen krijgen (Seneca et al., 2013).
Praktische middelen hiervoor: doelen stellen; talenten en mogelijkheden
benutten; het goede doen; zorgvuldig vrienden uitkiezen; niet druk maken om
zinloze zaken; niet telkens van plan wisselen (Seneca et al., 2013).
Daarnaast kan iemand zich wapenen tegen negativiteit om een onverstoorbare
levenshouding te kunnen ontwikkelen. (Seneca et al., 2014). Immers raakt een
mens gemakkelijk door negatieve ervaringen uit balans (Seneca et al., 2014).
De praktische middelen hiervoor zijn: het leven echt op orde hebben en
immuun worden voor externe invloeden (Seneca et al., 2014). Om wijsheid te
kunnen vinden moet iemand opzoek gaan naar zijn innerlijke gemoedstrust en
zijn of haar karakter perfectioneren (Seneca et al., 2015). Voor een goede
dood adviseert de Romeinse filosofie om zich te richten op wat er werkelijk
toe doet: op innerlijke kracht en kwaliteit, op zelfbeheersing, op het
goede (Seneca et al., 2020).
Ondanks dat de Romeinen
zich intensief bezighielden met de filosofie, blijft het denken van de
klassieke oudheid een Griekse aangelegenheid (Annas & Wynsen, 2003, p. 8)[6]. De
belangrijkste verdienste van de Romeinse filosofie is dat ze de bestaande
filosofie in het Romeinse Rijk verspreidde en een Latijnse vaktaal voor de
filosofie ontwikkelde die de basis vormde voor de verspreiding van de
filosofie in de Middeleeuwen. (Delius et al., 2005)[7].
Dus de Griekse filosofie was zo invloedrijk dat die opgepikt werd door de
Romeinen. De drie zwaartepunten van de Griekse filosofie zijn
natuurfilosofie, ethiek en logica (Delius et al., 2005). Onder
natuurfilosofie vallen verklaringen voor de hemel, aarde,
natuurverschijnselen (tijd, ruimte en beweging), maar ook de theologie (leer
van de goden, die voortvloeit uit de observatie van de natuur) (Delius et
al., 2005). Bij ethiek draait het om kritisch nadenken over wat goed is om
te doen (KNMG, 2022)[8].
Logica gaat over de wetenschap van wetten van het denken (Ensie, 2018)[9].
